Spurning 1.
Háir skattar á tóbak eru sannað og vel virkandi félagsleg aðgerð sem dregur úr reykingum. Samkvæmt útreikningum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) leiðir tíu prósenta skattahækkun til þess að reykingum fækkar um næstum 5 prósent. Í alþjóðlegum samanburði er verð á reyktóbaki í Svíþjóð lágt – það lægsta á Norðurlöndunum og lægra en bæði í Þýskalandi og Bretlandi. Í nokkrum nágrannalöndum okkar er verð á sígarettupakkningu nálægt 100 krónum.
Hvaða verð telja Frjálslyndir vera viðeigandi í Svíþjóð?
Svar Maríu Nilsson: Nýliðun tóbaks ætti að vera haldið aftur af, meðal annars með upplýsingagjöf, banni við tóbaksauglýsingum og vörugjöldum. Við í Frjálslyndum viljum ekki tjá okkur um ákveðið verð á tóbaki þar sem það er undir áhrifum fleiri þátta en bara skattlagningar. Hins vegar er þörf á að endurskoða stöðugt hvort vörugjöld hafi nægileg áhrif og þurfi að leiðrétta þau.
Spurning 2.
Að takmarka markaðssetningu er önnur sannað og áhrifarík aðgerð. Markaðssetningarleiðir tóbaksiðnaðarins eru takmarkaðar, en þeir hafa samt aðgang að bæði sýnilegum og áhrifaríkum leiðum, þ.e. umbúðum vöru og sölustöðum eins og stórmörkuðum, bensínstöðvum og öðrum verslunum þar sem tóbak er selt. Bann við tóbakssýningum er vísindalega viðurkennd aðgerð sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) mælir með. Nokkur lönd hafa þegar innleitt löggjöf sem neyðir verslanir til að færa umbúðir undir borðið eða í lokaða skápa, og þetta hefur reynst árangursríkt við að takmarka aðkomu ungra reykingamanna.
Hvað finnst Frjálslyndum um slíkt bann við tóbaksnotkun?
Svar Maríu Nilsson : Tóbaksstefna ætti að einkennast af markvissu forvarnarstarfi. Að halda aftur af nýliðun er eitthvað sem við í Frjálslynda flokknum teljum mikilvægt í baráttunni við að losa einstaklinga við tóbaksfíkn. Að rannsaka hvernig bæta megi útsetningu fyrir tóbaksvörum er því áhugaverð hugmynd í áframhaldandi vinnu.
Spurning 3.
Sígarettusíur eru úr sellulósaasetati, þ.e. þær eru einnota plastvara. Ekki hefur verið sýnt fram á að sígarettusíur hafi neina verndandi áhrif gegn lungnakrabbameini eða öðrum sjúkdómum. Sígarettustúbar og þar með síur eru ein stærsta uppspretta rusls á jörðinni.
Hvað finnst Frjálslyndum um að berjast fyrir banni á þessum einnota plastvöru?
Svar Maríu Nilsson : Það er mikilvægt að við minnkum plast sem fer í náttúruna þar sem það er ekki hægt að brjóta niður. Eins og lýst er í spurningunni eru sígarettustubbar ein helsta uppspretta rusls og því er mikilvægt að tryggja að þessar vörur skilji ekki plast eftir í sameiginlegu umhverfi okkar.
Spurning 4.
Bréf ríkisstjórnarinnar 2021/2022:213 til þingsins er til undirbúnings á þinginu. Í bréfinu leggur ríkisstjórnin fram heildstæða stefnu um stefnumótun varðandi áfengi, fíkniefni, lyfjamisnotkun, tóbak og fjárhættuspil (ANDTS-stefnuna). Tilgangur stefnunnar er að setja markmið og stefnu um hvernig samfélagsátak á sviði ANDTS verður framkvæmt, samhæft og fylgt eftir á tímabilinu 2022–2025.
Munu Frjálslyndir styðja útgefendurna sem fást við tóbaksgeiranum?
Svar Maríu Nilsson: Ríkisstjórnin þarf að forgangsraða lýðheilsumálum og koma með raunverulega tillögu að öflugri stefnu. Þrátt fyrir að þingið hafi skýrt tilkynnt að ríkisstjórnin myndi skila með nýrri tillögu hefur ríkisstjórnin kosið að skila ekki með frumvarpi heldur með bréfi sem er alveg án ákvörðunarpunkta. Þar af leiðandi getur þingið hvorki samþykkt né hafnað tillögu ríkisstjórnarinnar. Afstaða Frjálslyndra er sú að tóbaksnotkun sé fyrirbyggjanleg. Hún setur miklar kröfur um sölu og til að hjálpa fólki að losna við tóbaksfíkn er sérstaklega mikilvægt að koma í veg fyrir að börn og ungmenni byrji að reykja og tryggja að þau þurfi ekki að dvelja í reykfylltu umhverfi.
