Markaðssetning og umfjöllun

Tóbaksiðnaðurinn ætti, eins og kostur er, að koma í veg fyrir að hann noti markaðssetningu til að afla nýrra viðskiptavina, sem eiga á hættu að festast í lífshættulegri fíkn. Sígarettupakkar og neftóbaksdósir sem eru til sýnis í verslunum og öðrum sölustöðum eru áhrifaríkasta markaðssetning tóbaksfyrirtækjanna. Það er með þessari auglýsingu sem þau laða að nýja neytendur meðal barna og gera tóbaksnotendum sem eru að reyna að hætta erfiðara fyrir.

Því eru fleiri og fleiri lönd að setja lög, byggt á tóbaksvarnasamningnum, um að tóbaksvörur megi ekki sýna í verslunum þar sem þær eru seldar. Tóbaksvörurnar eru til kaups fyrir þá sem biðja um þær, en eru geymdar þar sem viðskiptavinir sjá ekki – til dæmis í skápum eða skúffum. Það eru heldur engin skilti, límmiðar eða önnur auglýsing fyrir tóbak í versluninni. Þessi tegund löggjafar er kölluð sýningarbann á tóbaksvörum.

Samkvæmt tóbakssamningnum ætti alhliða auglýsingabann að gilda um alla viðskiptastarfsemi sem miðar beint eða óbeint að því að kynna tóbaksvöru – eða tóbaksnotkun. Starfsemin þarf ekki að hafa þennan skýra tilgang til að vera bönnuð, það er nóg að hún sé líkleg til að leiða til markaðssetningar á tóbaki. Ef um styrktaraðila er að ræða eru öll framlög til viðburða, verkefna eða fólks innifalin, ef framlögin miða að og/eða líkleg til að leiða til markaðssetningar á tóbaki.

Rannsóknir sýna það sama – að bann við notkun tóbaksvara er áhrifarík aðgerð. Rannsókn frá árinu 2016 staðfesti að börn sem sjá tóbaksvörur oft í verslunum eru 1,6 sinnum líklegri til að prófa að reykja og 1,3 sinnum líklegri til að byrja að reykja reglulega en þau sem sjaldnar sjá tóbaksmerkingar. Niðurstöðurnar sýna að bann við notkun dregur úr reykingum meðal barna. Aðrar rannsóknir sýna að bann við notkun tóbaksvara leiðir til færri bakslaga hjá þeim sem reyna að hætta að reykja.

Rannsóknarnefnd um tóbakslögin sem samþykkt var árið 2018 lagði til í lokaskýrslu sinni að bannað yrði að sýna tóbaksvörur á sölustöðum. Rannsóknin vísaði til leiðbeininga tóbakssamningsins um að sýnilegt tóbak í verslunum sé í sjálfu sér auglýsing og áhrifarík leið fyrir tóbaksfyrirtæki til að markaðssetja tóbak. Þrátt fyrir þetta kusu ákvarðanatökumenn að taka tillit til snusiðnaðarins, sem vildi mildari reglur, og þar sem ekki er hægt að gera undantekningar fyrir eina vöru var bann við að sýna allar vörur fellt niður úr frumvarpinu.

Tóbaksfréttirnar vilja sjá algjört bann við sýningu tóbaksvara í Svíþjóð, í verslunum og öllum öðrum sölustöðum, og við teljum að það sé það sem við höfum skuldbundið okkur til með því að fullgilda tóbaksvarnasamninginn.

Að auki:

• Kynnum staðlaðar, auglýsingalausar umbúðir. Lestu meira um það hér.
• Banna sölu á tóbaki á netinu.
• Banna tóbaksfyrirtækjum að taka þátt í félagslegum styrktaraðstoð.
• Banna „vörumerkjateygju“ og „vörumerkjadeilingu“ sem tengist tóbaksvörum.
• Setja reglur um hvernig tóbak má sýna í afþreyingarmiðlum eins og sjónvarpsþáttum, kvikmyndum, tölvuleikjum og í leikhúsi.

Ísland, Kanada, Taíland, Írland, Finnland, Bretland, Noregur, Ástralía, Singapúr, Trínidad og Tóbagó, Víetnam, Frakkland, Króatía, Nýja-Sjáland, Panama, Úganda og Rússland hafa öll sett bann á útsetningu.

Reynslan í þessum löndum sýnir að lögin virka eins og til er ætlast. Ungt fólk reykir minna og lögin auðvelda fólki að hætta að reykja tóbak.

Þegar Noregur innleiddi bann við tóbakstilburðum á sölustöðum árið 2010, höfðaði tóbaksfyrirtækið Philip Morris mál gegn norska ríkinu fyrir brot, fyrst og fremst, á grein EES-samningsins um fríverslun. Philip Morris tapaði því máli, rétt eins og tóbaksfyrirtæki hafa tapað öðrum málaferlum gegn sýningarbanni í til dæmis Skotlandi og Írlandi.

Norsk löggjöf nær til allra tegunda tóbaks, þar á meðal snus. Hún á einnig við um rafrettur. Í Noregi er sýning þessara vara bönnuð alls staðar, þar á meðal á tímabundnum sölustöðum eins og tónleikum og hátíðum. Einnig er bannað að sýna tóbaksaukahluti eins og reykingapípur, sígarettufóður og sígarettupappir. Sölustöðum er heldur ekki heimilt að sýna sælgæti sem líkir eftir tóbaksvörum. Bannið við sýningu í Noregi nýtur mikils stuðnings almennings.

Lesið fleiri dæmi um tóbaksvarnastarf í öðrum löndum í International Outlook.

Samkvæmt núgildandi lögum má markaðssetning tóbaks sem nú fer fram inni í verslunum ekki vera að leita til eða hvetja til tóbaksneyslu.

Hver sem er getur tilkynnt brot til sænsku Neytendastofu. Ef þú sérð til dæmis eitthvað sem virðist vafasamt í verslun, ekki hika við að tilkynna það!

Eftirlitsaðilar gegna mikilvægu hlutverki í að tryggja að lögum um tóbaksauglýsingar sé fylgt.

Til að halda áfram með innleiðingu bannsins við váhrifum þurfum við að halda áfram að mynda okkur skoðanir og miðla þekkingu saman!