Svona hefur tóbaksframleiðsla áhrif á fólk

Mannréttindasjónarmið varðandi tóbaksmál

Tóbaksnotkun er helsta orsök fyrirbyggjanlegra dauðsfalla í heiminum. Að beita mannréttindasjónarmiði á tóbaksmálið gefur okkur einstakt tækifæri til að krefjast ábyrgðar frá leiðtogum okkar í tóbaksmálinu.

Alþjóðlegt mannréttindastarf byggir á Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna frá 1948. Réttindi sem fram koma í yfirlýsingunni hafa síðan verið felld inn í og ​​þróuð áfram í fjölda samninga sem eru bindandi fyrir þau ríki sem hafa undirritað þá. Saman mynda þau alhliða ramma fyrir mannréttindastarf.

Svíþjóð hefur fullgilt alla kjarnasamninga, þar af eru eftirfarandi sérstaklega áhugaverðir fyrir tóbaksvarnastarf:

• Alþjóðasamningurinn um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi (ICESCR)
• Alþjóðasamningur um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi (ICCPR)
• Samningur um afnám allrar mismununar gegn konum (CEDAW)
• Barnasáttmálinn

Þegar við tengjum tóbakssamninginn við ofangreindar kjarnasamninga, finnum við augljós rök fyrir því hvers vegna leiðtogar okkar bera skyldu til að setja lög og aðferðir sem miða að því að binda enda á tóbaksfaraldurinn. Reykingar hafa bein neikvæð áhrif á fjölbreytt mannréttindi, hér eru nokkur dæmi:

---

Réttur til lífs:

3. grein Mannréttindayfirlýsingarinnar:
„Allir eiga rétt á lífi, frelsi og persónuöryggi.“

Tóbaksnotkun er helsta orsök fyrirbyggjanlegra dauðsfalla.

---

Réttur til heilsu:

12. grein samningsins um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi:
„Aðildarríki samningsins viðurkenna rétt allra til að njóta hæsta mögulega líkamlegrar og andlegrar heilsu.“

Lestu meira um tóbak og ójöfnuð í heilsufari hér.

Lestu meira um heilsufarslegar afleiðingar reykinga hér.

---

Réttindi barna:

Nokkrar greinar Barnasáttmálans eiga við um tóbaksvarnastarf, svo sem 2., 6. og 24. grein. Lestu meira um tóbak og réttindi barna hér.

Réttur barna í tóbaksframleiðslu til menntunar er brotinn, sem er staðfestur í þremur greinum:

26. grein Mannréttindayfirlýsingarinnar:
„Allir eiga rétt á menntun.“

13. grein samningsins um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi:
„Aðildarríkin að samningnum viðurkenna rétt allra til menntunar.“

28. grein Barnasáttmálans:
„Aðildarríkin að samningnum viðurkenna rétt barnsins til menntunar.“

---

Réttindi kvenna:

12. grein samningsins um afnám allrar mismununar gegn konum:
„Aðildarríki skulu gera allar viðeigandi ráðstafanir til að útrýma mismunun gegn konum í tengslum við heilbrigðisþjónustu, til að tryggja, á grundvelli jafnréttis karla og kvenna, aðgang að heilbrigðisþjónustu.“ Lestu meira um tóbak og réttindi kvenna hér.

---

Réttindi minnihlutahópa:

Tóbaksiðnaðurinn beinir markaðssetningu sinni oft að ákveðnum minnihlutahópum og innan nokkurra þessara hópa er tóbaksnotkun langt yfir meðallagi. Dæmi um þetta eru LGBTQ fólk, frumbyggjar og aðrir minnihlutahópar.

Lestu um hvernig tóbaksiðnaðurinn beinist gegn hinsegin samfélaginu.

Lestu meira um tóbak og ójöfnuð í heilsufari

---

Hvað ætti að gera?

• Í öllu forvarnastarfi gegn tóbaki verður að leggja áherslu á þá staðreynd að tóbak er mannréttindamál, til að láta þá sem eru við völd skilja að það er skylda þeirra að grípa til aðgerða til að vernda borgara sína.
• Nota ætti í ríkari mæli skýrslugerðarkerfin sem eru til staðar vegna mannréttinda til að krefjast ábyrgðar í tóbaksmálunum.
• Þörf er á meiri fjármunum til að veita lögfræðiaðstoð, þjálfun og stuðning við álitsgjafa um hvernig nota megi mannréttindarammann sem rök fyrir frekari aðgerðum gegn tóbaki.
  

  ---

Barnavinna á tóbaksplantekrum

Flest lönd sem framleiða tóbak hafa lög sem stjórna barnavinnu og meirihluti þeirra hefur einnig undirritað Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Stóru tóbaksfyrirtækin fullyrða að þau berjist gegn barnavinnu. Þrátt fyrir þetta vinna yfir hálf milljón barna á tóbaksræktarstöðvum um allan heim.

Barnavinna er ekki einsdæmi fyrir tóbaksgeirann, en börn á tóbaksræktarstöðvum eru í sérstakri hættu vegna heilsufarsáhættu sem tóbaksrækt hefur í för með sér. Barnavinna er útbreidd í helstu tóbaksframleiðslulöndum eins og Argentínu, Brasilíu, Kína, Indlandi, Indónesíu, Malaví og Simbabve.

 Ræktun tóbaks þýðir að tóbaksbóndinn hefur oft engan annan kost en að fá alla fjölskylduna til að taka þátt í framleiðslunni. Tóbaksframleiðendur ráða tóbaksbændur með þeim skilyrðum að þeir eigi konu og börn sem geta hjálpað til við vinnuna á tóbaksakrunum. Börnin eru því yfirleitt ekki beint ráðin á plantekrunni heldur vinna sem hluti af fjölskyldu tóbaksbóndans. Lágt laun sem tóbaksbóndinn fær fyrir sölu tóbaksins þýðir að margar fjölskyldur eru neyddar til að láta börnin sín vinna á ökrunum. Fyrir tóbaksfyrirtæki og plantekrureigendur er barnavinnan hins vegar efnahagslegur ávinningur; börnin hafa enga samninga, fá lægri laun ef einhver, engar launabætur og vinna tímabundnar vinnur. Með ólaunuðu eða láglaunuðu starfi barnanna er hægt að halda kostnaði við tóbaksframleiðslu niðri.

Auk þessarar tegundar barnavinnu eru einnig tilvik þar sem börn vinna á ökrum til að greiða niður skuldir foreldra sinna við plantekrueigandann. Foreldrarnir geta verið látnir eða veikir og ábyrgðin á tóbaksræktun færist þá yfir á börnin. Í sumum tilfellum eru börn einnig send að heiman til að vinna á tóbaksökrunum, eða þau hafa endað þar vegna þess að foreldrar þeirra hafa látist og þau eru orðin munaðarlaus. Börnin reyna að vinna sér inn smá peninga svo þau og systkini þeirra geti lifað af eða eru „tekin að sér“ af plantekrueigendum og tóbaksræktendum sem láta börnin vinna sér inn hagnaðarskyni.

Lítill möguleiki á að sækja skóla

Börn sem vinna á tóbaksakrum hafa oft litla möguleika á að ljúka grunnskólamenntun sinni. Á sumum svæðum er aðgangur að skólum enn vandamál, eða fjölskyldan hefur ekki efni á kostnaði við skólagöngu. En jafnvel í löndum þar sem grunnskólamenntun er ókeypis eru börn oft ekki send í skóla vegna þess að fjölskyldan hefur ekki efni á aukavinnuafli, eða vegna þess að plantekrueigandinn eða foreldrarnir krefjast þess að börnin vinni, sérstaklega á annatíma. Flestir þeirra sem vinna við tóbak eru fátækir smábændur sem hafa ekki sótt skóla og hafa því lélega læsi. Þetta er oft veruleikinn fyrir næstu kynslóð í fjölskyldunni. Börn á tóbaksakrum hafa því litla möguleika á að flýja fátækt og vinna á tóbaksræktarstöðvum.

Börn slasast og veikjast

Börn sem vinna á tóbaksakrum eru sérstaklega viðkvæm því samningar þeirra, ef einhverjir eru, veita þeim oft ekki hlífðarfatnað, læknishjálp eða frí. Tóbaksrækt krefst mikils magns af eitruðum skordýraeitri. Eiturefnin sem notuð eru í tóbaksrækt geta valdið krabbameini, öndunarerfiðleikum, þunglyndi, skaða á heyrn, sjón, lifur, nýrum og miðtaugakerfi. Meðhöndlun tóbakslaufanna sjálfra getur leitt til nikótíneitrunar þar sem nikótín frásogast í gegnum húðina. Börn eru mun viðkvæmari fyrir þessum eiturefnum og skaðlegum áhrifum þeirra en fullorðnir, þar sem líkami þeirra er ekki enn fullþroskaður.

Þessi texti er framleiddur af A Non Smoking Generation

Tóbak er ræktað í 125 löndum á 4,3 milljón hektara svæði og veitir 17 milljónir manna vinnu, aðallega í lág- og meðaltekjulöndum.
Tóbaksrækt er afar vinnuaflsfrek og þar sem tóbaksiðnaðurinn borgar illa fyrir tóbaksblöðin er vinnan oft unnin af ólaunuðum fjölskyldumeðlimum. Konurnar í þessum fjölskyldum helga sig því tóbaksrækt í stað þess að rækta mat eða aðrar uppskerur.

Tóbaksræktun byggir á vinnu kvenna, konur sem einnig bera ábyrgð á fjölskyldu og heimili. Þær sinna verkefnum eins og að tína upp plöntur, vökva, úða skordýraeitri, illgresi, uppskera plönturnar og flokka þær eftir uppskeru.

Heilsufarsáhætta felur í sér eitrun af völdum skordýraeitrunar og græna tóbaksveiki. Dæmi eru um konur sem unnu á tóbaksakrunum á meðgöngu og áttu vansköpuð börn.

Hæfni kvenna til að taka ákvarðanir varðandi tóbaksrækt er mismunandi eftir heimshornum. Í Kína hafa konur nokkuð mikið ákvarðanatökuvald en í mörgum Afríkulöndum hafa konur sjaldan tækifæri til að semja og undirrita samninga við tóbaksfyrirtæki. Þær eiga sjaldan sína eigin bankareikninga og geta ekki fengið greiðslur frá tóbaksfyrirtækjum.

Heimild: unfairtobacco.org/

 

Alþjóðlegt net kvenna gegn tóbaki er alþjóðlegt net kvenna sem vinna að tóbaksvarnamálum. Margaretha Haglund, tóbakssérfræðingur hjá Tobacco Facts, er ein af konunum í netkerfinu og var formaður þess frá 1997–2006.