Evrópusvæðið hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) (sem nær yfir Rússland, Ísrael og Tyrkland) er með mesta tóbaksneyslu í heiminum – og búist er við að sú staða haldist um ókomin ár. Þetta þýðir meiri hættu á ósmitandi sjúkdómum eins og krabbameini og hjarta- og æðasjúkdómum, samkvæmt nýrri alþjóðlegri skýrslu frá WHO um tóbaksneyslu 2000–2024 og spám fyrir 2025–2030.
Tóbaksnotkun er að minnka á heimsvísu. Árið 2000 var fjöldi notenda 1,38 milljarðar en árið 2024 hafði hann fækkað í 1,20 milljarða. Þessi árangur hefur náðst þökk sé öflugum aðgerðum gegn tóbaksnotkun, skrifar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO).
Evrópa nær ekki markmiði sínu
Í Evrópu hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) hefur notkun einnig minnkað, en í minna mæli. Árið 2020 notaði meira en einn af hverjum þremur fullorðnum (34,9%) tóbak. Árið 2024 hafði þetta lækkað í 24,1 prósent. Þetta er langt undir heimsmarkmiðinu um 30% minnkun fyrir árið 20205 Evrópa er nú það svæði þar sem hlutfall fólks sem notar tóbak er hæst.
Þróunin er mjög mismunandi eftir kynjum. Hjá körlum hefur tóbaksnotkun minnkað úr 50% í 30,8%. Hjá konum hefur lækkunin orðið minni, úr 22,3% í 17,4%. Í heiminum almennt er þróunin sú að konur hætta sérstaklega að reykja, en það er ekki raunin í Evrópu samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO). Meira en 40% af reykingakvenum í heiminum eru í Evrópu. Í Evrópu er hlutfall kvenna sem nota tóbak hæst í heiminum, 17,4%.
Mest notað í Evrópu
Í þessari skýrslu eru upphitaðar tóbaksvörur taldar með til tóbaksnotkunar en rafrettur og hvítt snus ekki.
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hefur bætt við skýrslunni tölfræði um rafrettur. Yfir 100 milljónir manna í heiminum nota nú rafrettur. Hér sker Evrópa sig einnig úr á neikvæðan hátt. Í Evrópu nota 4,6 prósent rafrettur. Þetta er meira en tvöfalt hærra en meðaltal heimsvísu.
Meðal ungmenna á aldrinum 13–15 ára er myndin enn áhyggjufyllri: 14,3% í Evrópu segjast nota rafrettur. Þetta er hæsta hlutfall í heiminum.
„Þessar tölur sýna að stefnur sem vernda börn og ungmenni gegn nýjum og vaxandi nikótíni- og tóbaksvörum verða að vera forgangsverkefni í öllum löndum,“ segir Kristina Mauer-Stender, svæðisráðgjafi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO/Evrópu) um tóbaksvarnir.
Ný kynslóð verður háð
„Markaðssetningaraðferðir iðnaðarins – að nota bragðefni og aðlaðandi umbúðahönnun til að gera banvænu vörurnar aðlaðandi fyrir ungt fólk og nýta sér lagaleg grá svæði til að markaðssetja þær á samfélagsmiðlum – eru að gera nýja kynslóð háða nikótíni,“ segir Kristina Mauer-Stender.
Þótt tölurnar fyrir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO) í Evrópu séu ógnvekjandi, bæði hvað varðar tóbaksnotkun og rafrettur, þá er margt að fagna á heimsvísu.
Suðaustur-Asía – sigurvegari
Suðaustur-Asía: Notkun tóbaksvara hefur næstum helmingast – úr 70% árið 2000 í 37% árið 2024. Svæðið eitt og sér stendur fyrir meira en helmingi af hnattrænni minnkuninni.
Afríka: Tíðnin er lægst allra svæða, eða 9,5% árið 2024, og svæðið er á góðri leið með að ná 30% minnkunarmarkmiðinu. Hins vegar, vegna fjölgunar íbúa, heldur heildarfjöldi tóbaksnotenda áfram að aukast.
Ameríkasvæðið: Svæðið hefur náð hlutfallslegri fækkun um 36% og hefur útbreiðslunni lækkað í 14% fyrir árið 2024, þó að sum lönd skorti enn fullnægjandi gögn.
Auk Evrópu, samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO), eru austurhluta Miðjarðarhafsins og vesturhluta Kyrrahafsins að lækka notkun tóbaks.
Austurhluta Miðjarðarhafssvæðisins: Tíðnin er 18% og tóbaksnotkun heldur áfram að aukast í sumum löndum.
Vestur-Kyrrahafssvæðið: Þar sem 22,9% fullorðinna neyttu tóbaks árið 2024, samanborið við 25,8% árið 2010, er þetta svæði að ná hægustu framförum. Þó að konur hafi lága tíðni, eða 2,5%, er tíðnin hæst hjá körlum af öllum svæðum, eða 43,3%.
NEÐANMÁL:
Eftirfarandi lönd eru hluti af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni í Evrópu:
Albanía, Andorra, Armenía, Austurríki, Aserbaídsjan, Hvíta-Rússland, Belgía, Bosnía og Hersegóvína, Búlgaría, Króatía, Kýpur, Tékkland, Danmörk, Eistland, Finnland, Frakkland, Georgía, Þýskaland, Grikkland, Ungverjaland, Ísland, Írland, Ísrael, Ítalía, Kasakstan, Kirgistan, Lettland, Litháen, Lúxemborg, Malta, Mónakó, Svartfjallaland, Holland, Norður-Makedónía, Noregur, Pólland, Portúgal, Lýðveldið Moldóva, Rúmenía, Rússneska sambandsríkið, San Marínó, Serbía, Slóvakía, Slóvenía, Spánn, Svíþjóð, Sviss, Tadsjikistan, Tyrkland, Túrkmenistan, Úkraína, Bretland og Norður-Írland, Úsbekistan.
Heimild: WHO Europe varar við rafrettum
