Þeir sem vilja reykingabann í húsum sínum geta ekki búist við að fá neinn stuðning frá Leigjendafélaginu. Að minnsta kosti ekki strax.
Leigjendafélagið er fulltrúi allra félagsmanna og að sjálfsögðu eru bæði reykingamenn og reyklausir í þeim hópi. Þetta þýðir að félagið er að vega og meta ólíka hagsmuni – og að leigjendurnir sjálfir bera mikla ábyrgð, að sögn formannsins.
– Það er mikilvægt að hafa aðgang að húsnæði þar sem hægt er að búa án þess að verða fyrir reyk annarra. Við erum að reyna að finna jafnvægið á milli þess og frelsis til að velja hluti í eigin heimili, eins og að reykja. En ef þú reykir, þá má það ekki vera á kostnað nágranna þinna, segir Marie Linder.
Hún vísar til þeirrar greinar í leigulögunum sem segir að „þegar leigjandi notar íbúðina skal hann tryggja að þeir sem búa í nágrenninu verði ekki fyrir truflunum sem geta verið skaðlegar heilsu eða á annan hátt skert búsetuumhverfi þeirra í þeim mæli að ekki sé eðlilegt að þola þær.“
– Leigjandinn ber mikla ábyrgð. Þegar maður býr í leiguhúsnæði býr maður nálægt hvort öðru og það snýst um að vera tillitssamur og ekki trufla aðra.
Marie Linder varð sjálf fyrir truflunum af nágranna sem reykti, sem olli því að reykurinn barst inn í svefnherbergi hennar. Þegar hún ræddi þetta við nágrannann valdi hún að reykja annars staðar.
Að tala við nágrannana er fyrsta skrefið ef þú ert truflaður, en eins og við höfum skrifað áður, þá hjálpar það kannski ekki og þá ert þú ansi valdalaus sem íbúi.

Marie-Louise Luther, frá sænsku astma- og ofnæmissamtökunum, hvatti í fyrri grein Leigjendasamtökin til að beita sér fyrir lagabreytingum til að gera það löglega mögulegt að búa reyklaust með því að koma á fót valkostum með reyklausum fjölbýlishúsum, bæði nýjum og núverandi, í öllum sveitarfélögum landsins. Í greininni segir hún að það væri auðveldara að ná árangri ef Leigjendasamtökin, sem eru stór aðili, myndu berjast fyrir málinu.
En Leigjendafélagið vinnur að tæknilegum lausnum, svo sem loftræstikerfum og þess háttar, til að koma í veg fyrir truflanir vegna tóbaksreyks. Og ef til eru lög sem banna reykingar í húsum, þá verða þau að eiga við um allar tegundir leigusamninga, að sögn Marie Linder, formanns.
„Í því tilfelli verður þetta að vera almenn löggjöf og ekki bara eiga við um eina tegund leigusamnings. Sígarettureykur er alveg jafn hættulegur fyrir þann sem býr í einbýlishúsi og hann er fyrir þann sem býr í leiguíbúð,“ segir hún.
En þú ætlar ekki að elta málið uppi?
– Nei. Sem fundarstjóri er ég bundinn af ákvörðun fundarins og við höfum kosið að halda ekki áfram með það mál.
Tillaga um reyklausar íbúðir
Eins og við höfum nefnt í fyrri grein vilja sjö af hverjum tíu leigjendum reyklausar íbúðir, samkvæmt könnun sem tímarit Leigjendasamtakanna, Hem & Hyra, gerði árið 2018. En það er aðalfundurinn sem ræður stefnu starfseminnar og hingað til hefur málið ekki verið talið þess virði að fylgja því eftir, jafnvel þótt einstakar sveitarfélög og félagsmenn hafi sent inn undirskriftasöfnun um það.
Breytingar eru meðal annars knúnar áfram af því að fólk vekur máls á málinu í mismunandi samhengi, til dæmis með því að skrifa tillögur eða skrifa tillögur til leigjendafélagsins eða til síns eigin leigjendafélags. Á aðalfundi Leigjendafélagsins árið 2018 voru tvær tillögur lagðar fram þar sem lagt var til að félagið ætti að reyna að fá stjórnvöld til að rannsaka löggjöf sem gerir kleift að gera reyklaus fjölbýlishús möguleg.
Í svari sínu við tillögunum skrifaði stjórn félagsins að reykingar í eigin húsnæði teljist ekki athöfn sem teljist vera truflun fyrir nágranna. Þar að auki er eignarrétturinn svo sterkur að jafnvel þótt leigjandi undirritaði leigusamning með skilyrði um að reykja ekki í húsnæðinu, þá telst slíkt skilyrði vera andstætt gildandi lögum og réttarvenju. Þótt reykingar séu skaðlegar heilsunni eru þær viðurkenndar af samfélaginu innan ákveðinna marka, þar á meðal í eigin húsnæði, en það er einnig sanngjarnt að forðast að verða fyrir óbeinum reykingum í húsnæðinu. Það er sanngjarnt að til séu heimili án tóbaksreyks fyrir þá sem þess óska. Á sama tíma er félagið samtök sem eru fulltrúi allra leigjenda, skrifaði stjórnin í svari sínu.
Og með því svari voru tillögunum taldar svaraðar.
„Að berjast í smáatriðum“
Ein tillaga kom frá staðardeild Leigjendasamtakanna í Enköping, þar sem sá sem skrifaði tillöguna er ekki lengur virkur í samtökunum og hefur ekki unnið frekar að málinu.
Önnur tillagan kom frá einstökum félagsmönnum í Örebro. Inger Brolin var ein af þremur tillögugjöfum, sem allir voru þá í stjórn Astma- og ofnæmissamtakanna í Örebro.
– Svarið frá alríkisstjórninni hefði mátt vera aðeins ítarlegra, en það er ljóst að þau eru á báðum áttum, segir hún.
Þetta var í fyrsta skipti sem hún lagði fram tillögu varðandi möguleikann á reyklausu húsnæði og hún hefur ekki lagt fram neina fyrir komandi fund. Hún er sjálf bæði með ofnæmi og lyktarviðkvæma og fær reyk frá einum nágranna í gegnum viftuna og frá öðrum nágranna í gegnum svalirnar.
– En við höldum áfram að berjast hér í litlum mæli. En eins og staðan er núna höfum við ekki verndað svæði og það er ekki auðvelt að flytja heldur, segir hún.
Hún hefur talað við reykjandi nágrannana, sem eru vingjarnlegir og skilningsríkir.
„Ég hringdi einu sinni þegar ég fékk flogakast og þau voru mjög óánægð. Þörfin er líklega sterk og það getur verið erfitt að hætta að reykja. Það er þægilegt að nota svalirnar í stað þess að reykja úti,“ segir hún.
„Löggjöf er nauðsynleg“
Leigjendafélagið heldur aðalfund sinn á tveggja ára fresti. Aðalfundi þessa árs hefur verið frestað til ársins 2021 vegna kórónaveirufaraldursins. Hvort tillögur séu um möguleikann á reyklausum íbúðum í tillöguferlinu verður ekki gefið upp fyrr en tillögufrestur er liðinn.
Þrátt fyrir tilkynningu frá formanni Leigjendasamtakanna er Marie-Louise Luther hjá Astma- og ofnæmissamtökunum vongóð um Leigjendasamtökin.
– Þar sem ekki er nægjanlegur lagalegur stuðningur til að koma í veg fyrir að nágrannar reyki í fjölbýlishúsum þarf að endurskoða og breyta löggjöfinni. Við vonum að Leigjendafélagið muni vinna að þessu í framtíðinni með það að markmiði að Svíþjóð verði reyklaus fyrir árið 2025, segir hún.
Staðreyndir um leigulögin
12. kafli, 25. grein
Við notkun íbúðarinnar skal leigjandi tryggja að þeir sem búa í nágrenninu verði ekki fyrir truflunum sem geta verið skaðlegar heilsu eða á annan hátt skert búsetuumhverfi þeirra í þeim mæli að ekki sé hægt að sætta sig við þær með sanngirni. Við notkun íbúðarinnar skal leigjandi einnig að öðru leyti gæta alls þess sem þarf til að viðhalda heilbrigði, reglu og góðu ástandi innan eignarinnar.
Lesið fyrri greinar í seríunni:
Íbúar vilja lög sem banna reykingar í íbúðum
Erfitt fyrir íbúa fjölbýlishúsa að forðast óbeina reykingar
Þetta er það sem þú getur gert ef þú ert truflaður af reykingum frá nágrönnum