Í verkefninu Heilbrigði fyrir, á meðan og eftir meðgöngu í Kalmar-sýslu hefur konum, og einnig mökum þeirra, gefist tækifæri til að hitta heilbrigðisumsjónarmenn innan mæðraverndar til að ræða ítarlega um heilsufar sitt til að breyta lífsstílsvenjum sem geta haft áhrif á möguleika á þungun, heilsu á meðgöngu og heilsu fósturs/barns.
Mat á verkefninu sýndi fram á heilsufarslegan og efnahagslegan ávinning, sem hefur leitt til þess að þetta er nú orðinn fastur liður í starfseminni á svæðinu. Þrír heilbrigðisumsjónarmenn starfa innan mæðraverndar sem geta stutt konurnar og maka þeirra.
Ítarlegar umræður um heilsufar fjalla um svið eins og mataræði, hreyfingu, streitu, svefn, tóbak og áfengi. Sandra Vikman, verkefnastjóri, heilbrigðisstjóri og löggiltur sérfræðingur í tóbaksstöðvun, útskýrir að margar af þeim þunguðu konum sem nú fá stuðning við tóbaksstöðvun í gegnum fæðingarstöðina hefðu annars ekki leitað sér aðstoðar.
– Við höfum séð að fyrir margar barnshafandi konur hefur skrefið í átt að þjónustu við tóbaksstöðvun á heilsugæslustöðvum verið of langt gengið. Það hefur verið einfaldara og aðgengilegra að taka við þjónustu við tóbaksstöðvun innan mæðraverndar, segir Sandra Vikman.
Meðal þeirra sem fá aðstoð við að hætta að reykja í gegnum mæðraverndina geta sumir hætt alveg, en margir nota líka neftóbak eða reykja minna. Sandra Vikman leggur áherslu á að allar umbætur séu mikilvægar.
– Þetta snýst ekki bara um meðgöngu. Þetta er ný fjölskylda sem er að verða til og þá skipta venjurnar innan fjölskyldunnar máli.
Maki barnshafandi konu getur einnig fengið stuðning. Ekki hafa margir kosið að nýta sér hann, en það hefur sýnt sig að lífsstílsvenjur maka hafa einnig jákvæð áhrif. Til dæmis minnkar notkun reykingar og neftóbaks þegar konum er hjálpað að hætta að reykja.
Það er einnig augljóst að lífsstílsvenjur hafa áhrif hvor á aðra. Það er eðlilegt að ræða mataræði og hreyfingu til að auðvelda að hætta að reykja. Jafnvel þótt aðalmarkmiðið sé að hætta að reykja, þá bætast oft matarvenjur líka, segir Sandra Vikman.
– Venjur tengjast. Ef þú reykir venjulega sígarettu og finnur því ekki fyrir hungri þarftu að vinna í að tileinka þér betri matarvenjur til að geta staðist löngunina til að reykja, segir Sandra Wikman.
Það er sterk hvatning hjá þunguðum konum til að hætta að reykja eða nota neftóbak. Að geta það ekki getur verið yfirþyrmandi. Maður getur fundið fyrir sektarkennd og skömm. Margir sem leita til heilbrigðisráðgjafanna eru þakklátir fyrir að þeim sé mætt skilningi.
– Við getum útskýrt hvers vegna það er svo erfitt að standast löngun í eitthvað. Sterka tilfinningin um að þurfa eitthvað, eins og nikótín, án þess að það sé gott fyrir þig. Það getur líka verið frelsandi að vita að þú ert ekki sá eini sem á erfitt með að takast á við það, segir Sandra Vikman.
Það er sérstaklega erfitt að hætta að reykja eða nota neftóbak á meðgöngu. Það fylgir margt álag á meðgöngu, auk þess sem ekki er hægt að fá nikótínlyf eða önnur lyf sem draga úr löngun í matarlyst. Fyrir marga væri því betra að hætta að reykja fyrir meðgöngu. En áhugi á því er ekki eins mikill hjá þeim sem koma í mæðravernd og eru ekki barnshafandi.
– Það er meiri tilhneiging til að takast á við líkamlega virkni og matarvenjur fyrir meðgöngu, en þegar kemur að tóbaki halda margir að þeir geti hætt um leið og þeir verða barnshafandi, segir Sandra Vikman.
Kalmar-héraðið mun halda áfram að bjóða upp á ráðgjöf um tóbak fyrir framtíðarmeðgöngur, sem og stuðning við aðrar lífsstílsvenjur. Lífsstílsvenjur geta haft áhrif á líkurnar á að verða foreldrar. Kona sem er eldri, of þung eða of feit, notar tóbak eða neytir áfengis í áhættuhópi hefur marktækt minni líkur á að verða þunguð. Ef karlmaðurinn er eldri, of þungur eða of feitur, notar tóbak eða neytir áfengis í áhættuhópi, minnkar það einnig líkurnar á að eignast börn.
Því fyrr sem þú bætir lífsstíl þinn á ævinni, því meiri eru tækifærin til að hafa áhrif á heilsu fyrir getnað, það er að segja heilsu áður en þú verður barnshafandi. Hins vegar er aldrei of seint að bæta lífsstíl þinn til að hafa áhrif á heilsu þína í rétta átt.
– Til lengri tíma litið vonumst við til að geta gert meira fyrir heilsu fyrir getnað. Hluti af því er að í framtíðinni munum við einnig fella ungmennastofur inn í starf okkar til að ná til ungs fólks. Við erum að takmarka okkur við ungt fólk á framhaldsskólaaldri, segir Sandra Vikman.
Annar hluti fjallar um mikilvægi lífsstílsvenja. Á 1177 í Kalmar-sýslu er síða með upplýsingum um hvernig hægt er að styrkja heilsuna fyrir framtíðarmeðgöngu og hvaða stuðningur er í boði.
– Nokkur svæði hafa nú svipaðar upplýsingar um 1177, segir Sandra Vikman.
Hún veit þó ekki um nein önnur svæði sem hafa heilbrigðisumsjónarmenn í mæðravernd. Hún myndi fagna því ef önnur svæði fylgdu í kjölfarið.
– Við erum mjög stolt af starfi okkar. Við teljum að við höfum tækifæri til að gera gagn fyrir fleiri konur og fjölskyldur þeirra. Við aukum einnig tækifæri kvenna til að viðhalda heilbrigðum lífsstílsvenjum jafnvel eftir meðgöngu.