Svíþjóð hefur bannað reykingar í skólum, sumir vilja einnig innleiða tóbaks- og nikótínlausa skólatíma. En ekki allir. Menntamálaráðherrann Simona Mohamssom (L) er einn andstæðinganna. Þegar Expressen spurði um málið svaraði hún.

– Mikilvægasta starfsstétt Svíþjóðar ætti að fá meira vald í kennslustofunni – ekki mæta honum með siðferðilegu banni við snusi.

Ekki siðferðislegar vísbendingar

Í Tiundaskolan eru þau sammála um að siðferðisleg vísbending sé ekki leiðin að árangri. Þvert á móti. En það eru aðrar leiðir til að vinna að nikótínfrelsi, segja námsráðgjafinn Sindy Yanez Ramirez og Sebastian Palestro, félagsráðgjafi.

Skólinn þeirra er með nemendur frá leikskóla upp í framhaldsskóla. Þegar þau tóku eftir því að nemendur fóru að fara á klósettið í hópum og skilja eftir neftóbaksdósir og rafrettur, fannst þeim að eitthvað yrði að gera.

– Við tókum þetta upp í samstarfi við félagsþjónustuna, lögregluna og frístundaheimilið. Áhyggjuefnið á þeim tíma var að nemendurnir væru að taka önnur efni en rafrettur og neftóbak. Við töluðum við allt starfsfólk skólans og sögðum að nú væri kominn tími til að vera nagli í augað, segir Sebastian Palestro.

– Þegar við sáum þau fara inn á klósettin, bönkuðum við og spurðum hvað þau væru að gera þar inni og báðum þau um að koma út, segir Sebastian.

– Við ræddum líka við nemendurna um hættuna sem fylgir hópþrýstingi og hættunni við að loka sig af svona.

Næsta skref var að tryggja að tóbaks- og nikótínfrelsi yrði mál sem hefði áhrif á allt starfsfólk.

Allir hjálpast að.

Tiuandaskolan er staðsett í Uppsala og þar hefur svæðið fjárfest í Heilsuævintýrinu. Það er viðbót við heilbrigðisfræðslu skólans og getur stutt skóla sem vilja til dæmis verða tóbaks- og nikótínlausir.

Skólinn fékk fljótt aðstoð frá Health Adventure. Allt starfsfólk fékk ítarlega þjálfun einn síðdegis.

– Við ræddum um hvernig við ætlum að gera þetta saman, hvort sem það snýst um hvað gerist í mötuneytinu, velferð nemenda eða kennslustofuna o.s.frv., segir námsráðgjafinn Sindy Yanez Ramirez.

Þessi „samvera“ myndi einnig ná til nemendanna. Þeir myndu einnig taka þátt.

Hámarksveðmál

– Við náðum fullum árangri, útskýrir Sindy Yanez Ramirez

Hún segir frá frábæra myndmenntakennaranum sem lét 6. bekkingana halda hátíðarhöld með tóbaksmyndum. Þau skrifuðu ljóð – um hvað væri hægt að gera við alla peningana sem fara til tóbaksiðnaðarins. Sigurtillagan var verðlaunuð með köku. Tóbakslausa parið hefur starfað lengi í skólanum en nú leggja þau aukna áherslu á það.

– Við rúlluðum út rauða dreglinum fyrir tóbakslausa tvíeykið á tóbakslausa deginum. Áður höfðum við 6 samninga, nú fórum við úr 6 í 46 samninga.

Tóbakslaus tvíeyki þýðir að nemandinn, ásamt fullorðnum, foreldri eða einhverjum öðrum sem honum þykir vænt um, skrifa undir samning um að vera tóbaks- og nikótínlaus í eitt ár. Ef þeim tekst það eiga þeir möguleika á að vinna frábæra verðlaun.

Í Hälsoäventyret og Tiundaskolan vinna þeir með hvatningu, ekki refsingu. Þeir elta ekki uppi reykingamenn, neftóbaksnotendur og rafrettur. Þeir reyna að vernda eins marga og mögulegt er fyrir því að byrja. Svona útskýrir Hälsoäventyret vinnubrögð sín á vefsíðu sinni.

Það er mjög mikilvægt að „tóbak í skólum“ sé ekki meðhöndlað sem bann og fyrirmæli, þar sem slík hugsun hefur reynst árangurslaus. Þess í stað ætti að líta á málið sem verndarmál, þar sem áherslan færist frá þeim fáu nemendum sem þegar nota tóbak, yfir á yfirgnæfandi meirihluta nemenda sem eru tóbakslausir.

Vinna að tóbakslausu skólaári er því fyrirbyggjandi að eðlisfari og miðar að því að hjálpa nemendum sem eru þegar tóbakslausir að lifa tóbakslausri framtíð. Nemendur sem nota tóbak þurfa þá ekki að finna fyrir því að þeir séu útskúfaðir sem „vandamálið“ sem þarf að taka á.

Neftóbak hjálpar

Matilda Frans frá Hälsoäventyret segir að það sé mikilvægt að fá þá sem nota snus, reykja eða veipa til að vilja hjálpa til. Þannig vinna þeir líka í Tiundaskolan.

„Við ætlum ekki að veiða þá, en við viljum að þeir séu kyrrlátir og noti þá ekki þegar aðrir eru nálægt og bjóði ekki öðrum að nota þá,“ segir Matilda Frans.

Skólinn hefur einnig skipað hóp sendiherra meðal nemenda, sem taka þátt bæði inn á við og út á við og tala fyrir tóbaks- og nikótínfrelsi.

– Það er mikilvægt að þetta sé hópur sem mismunandi nemendur geta samsamað sig við. Það geta bæði verið þeir kurteisustu og þeir óþekkustu í bekknum. Við erum með núna og gefum þeim hlutverk sem þau eru mjög stolt af. Við þurfum að halda áfram að efla það, segir Sindy Yanez Ramirez.

En þrátt fyrir allar tilraunir gengur hægt að ná fram nikótínlausum skólum, segir Sebastian Palestro. Það eru ekki lengur margir nemendur sem fara inn á klósett og veipa, heldur margir sem nota neftóbak.

– Ég held að ég sé að sjá þetta meira og meira, því miður.

Af hverju er svona erfitt að stöðva það?

– Ég held að þetta snúist um hópþrýsting og jafningjaþrýsting. Þau vilja prófa þetta. Þetta er svo útbreitt, með öllum þessum bragðtegundum sem eru í boði. Þau lenda í þessu og festast svo. Það er erfitt fyrir þau að komast út úr því.

Foreldrar þiggja snus

Sebastian Palestro segir að skólinn leggi mikið upp úr því að eiga gott samtal við nemendurna. En það sé erfitt að hafa áhrif þegar svo mikil viðurkenning er á snusi í samfélaginu. Þar að auki leyfa margir foreldrar börnum sínum að nota snus.

– Ég held að foreldrar vilji frekar sjá þau reykja heldur en að gera eitthvað annað. Þetta verður eins konar samningur. Ég ætla ekki að segja að allir foreldrar hugsi þannig, en það er algengt.

Frá sjónarhóli foreldra gæti lausnin verið að leyfa barninu að reykja snus, svo framarlega sem það er gert í hófi, til dæmis þrjú snus á dag. En, segir Sebastian Palestro, þetta er samkomulag sem erfitt er fyrir börn að standa við. Þegar maður er kominn í það er erfitt að halda sig við þrjú snus.

Sebastian Palestro talar meira við nemendurna sjálfan en við foreldrana, því það hefur ekki skilað miklu áður. Foreldrarnir hugsa oft: Þeir vilja frekar reykja en að gera eitthvað verra en það.

Er það góð röksemdafærsla? Mun fólk haga sér betur á annan hátt ef því er leyft að reykja?

– Nei, ég held að þetta sé frekar inngangur að einhverju öðru. Þau eru að prófa sterkara og sterkara snus.

Hvað myndir þú vilja að foreldrar þínir gerðu?

– Að fleiri hafi áttað sig á staðreyndunum. Að þeir skilji hversu ávanabindandi þetta er og hversu auðvelt það er að verða háður. Og þegar fólk er orðið háð er mjög erfitt fyrir það að komast út.

Gæti viðbrögð foreldranna stafað af því að þeir sem nota snus eiga við mörg önnur vandamál að stríða?

– Nei, ég held einfaldlega að tóbaksfyrirtækin hafi náð árangri með markaðssetningu sína. Neftóbak er orðið svo algengt og það er talið svo erfitt.

Snuffarar eru að sleppa

Sebastian Palestro telur að skólinn ætti eftir allt saman að fjárfesta meira í að ná til foreldra.

– Þau þurfa að skilja hvað ungt fólk er að verða háð, hversu ávanabindandi það er.

Það hefur því reynst mjög erfitt að fá nikótínlaust skólatól í Tiundaskolan. Verkið heldur áfram. En einn sigur á leiðinni er að neftóbak er úr augsýn í skólanum.

– Nemendur geta staðið við skápinn sinn og sett inn neftóbak, en þeir gera það samt ekki alveg opinberlega.

Þetta á einnig við um starfsfólk sem notar snus.

– Við höfum samstarfsmenn sem nota neftóbak. En enginn tekur neftóbaksdósina fram í kennslustofunni. Fólk hefur þann vana að taka neftóbak í námsstofunni og í pásum.

Tenglar:

Figgesresa – Tóbakslaus skólatími – Auðvitað, ekki satt!

Lesa meira